IDEA ODNOWIENIA KOSMOSU w eschatologicznej doktrynie tradycji synoptycznej i Janowej Zobacz większe

IDEA ODNOWIENIA KOSMOSU w eschatologicznej doktrynie tradycji synoptycznej i Janowej

Nowy

ks. Mirosław Łanoszka

: W Kręgu Słowa
: Biblistyka, Studia interdyscyplinarne
: Książki

20,00 zł

Opis

Studium składa się z czterech rozdziałów: Celem pierwszego rozdziału jest zarysowanie tematyki odnowienia kosmosu w tekstach Starego Testamentu oraz w pozabiblijnej literaturze judaistycznej. Znajdujące się w tych pismach zapowiedzi transformacji wszechświata służą za materiał porównawczy podczas badania obecności i kształtu idei odnowienia kosmosu w tradycji synoptycznej i Janowej. Następne dwa rozdziały (II oraz III) składają się na zasadniczą część studium. Rozdział drugi podejmuje analizę tekstów tradycji synoptycznej. Chodzi przede wszystkim o wypowiedzi zawierające frazę o „przemijaniu nieba i ziemi”. Przedmiotem badań w rozdziale trzecim są teksty należące do pism Janowych, które nawiązują do myśli o odnowieniu kosmosu. Spośród nich uwagę zwraca treść Pierwszego Listu Jana (2,17) oraz tekst księgi Apokalipsy. Rozdział czwarty jest próbą podsumowania osiągniętych wyników, by na ich podstawie przedstawić teologiczną interpretację oraz wskazać możliwe znaczenie idei odnowienia kosmosu znajdującej się w analizowanych tekstach tradycji synoptycznej i Janowej.

Więcej informacji

ISBN 978-83-733261-7-0
rok wydania 2009
ilość stron 179
format B5

Opinie

Na razie nie dodano żadnej recenzji.

Napisz opinię

IDEA ODNOWIENIA KOSMOSU w eschatologicznej doktrynie tradycji synoptycznej i Janowej

IDEA ODNOWIENIA KOSMOSU w eschatologicznej doktrynie tradycji synoptycznej i Janowej

Spis treści

WYKAZ SKRÓTÓW

WSTĘP


I. ZAPOWIEDZI ODNOWY KOSMOSU W STARYM TESTAMENCIE I W INNYCH PISMACH JUDAISTYCZNYCH

1. OBRAZY PRZEMIANY KOSMOSU W STARYM TESTAMENCIE
1.1. Przemijanie doczesnego świata
1.1.1. Obrazy przemijania doczesnego porządku
a. Jr 4,23-26
b. Iz 13,10; 24,18-20; 51,6
c. Ps 102,26-28
d. So 1,2-3.15
1.1.2. Przemijanie w opisach dnia Jahwe
1.2. Transformacja świata
1.2.1. Obrazy doskonałego świata w historycznej przyszłości
1.2.2. Apokaliptyczna perspektywa kosmicznych transformacji
a. Iz 60,19-21
b. Iz 65,17; 66,22

2. OBRAZY KOSMICZNYCH TRANSFORMACJI W POZABIBLIJNEJ LITERATURZE JUDAISTYCZNEJ
2.1. Apokaliptyczne motywy odnowienia kosmosu w literaturze apokryficznej
2.1.1. Odnowienie stworzenia w Księdze Henocha etiopskiej
a. Księga astronomiczna (HenEt 72-82)
b. List Henocha (HenEt 91-104)
c. Księga przypowieści Henocha (HenEt 37-71)

2.1.2. Odnowienie wszechświata w Księdze Jubileuszów
a. Jub 1,29
b. Jub 4,26
2.1.3. Wizje odnowionego stworzenia w innych księgach apokryficznych
a. IV Księga Ezdrasza (5,55; 7,31; 7,75)
b. Apokalipsa Barucha syryjska (32,6; 44,12; 57,2; 74,2)
c. III Księga Sybilli (3,80n)
2.2. „Odnowiona ziemia i odnowiony lud” w Qumran
2.2.1. Reguła Zrzeszenia 1QS
2.2.2. Hymny 1QH
2.2.3. Odnowiona ziemia w 4Q475


II. ODNOWIENIE KOSMOSU W TRADYCJI SYNOPTYCZNEJ

1. MOTYW „PRZEMINIĘCIA NIEBA I ZIEMI”
1.1. Przemijanie świata a niezmienność Prawa
1.1.1. Prawo Mojżesza a trwanie nieba i ziemi (Łk 16,17)
a. Kontekst i redakcja Łk 16,17
b. Funkcja wypowiedzi Łk 16,17
1.1.2. Pewność nadejścia eschatologicznej rzeczywistości (Mt 5,18)
a. Kontekst Mt 5,1
b. Kwestie redakcyjne Mt 5,17-20
c. Funkcja frazy Mt 5,18
1.2. Przemijanie świata a wieczna trwałość słów Jezusa
1.2.1. Całe stworzenie przemija (Mk 13,31)
a. Struktura mowy eschatologicznej Mk 13
b. Kwestie redakcyjne Mk 13,28-32
c. Kontekst logionu Mk 13,31
d. Funkcja frazy „niebo i ziemia przeminą” w Mk 13,31
1.2.2. Przyszłość stworzenia – zapowiedź (Mt 24,35)
a. Różnice tekstowe między Mt 24,35 a Mk 13,31
b. Mateuszowy kontekst mowy eschatologicznej
c. Mateuszowa redakcja przypowieści o drzewie figowym (24,32-35)
d. Eschatologiczna wymowa Mt 24,35
1.2.3. Przejściowy charakter kosmosu (Łk 21,33)
a. Mowa eschatologiczna u Łukasza
b. Łukaszowe modyfikacje przypowieści o figowcu (21,29-33)


2. IDEA ODRODZENIA ESCHATOLOGICZNEGO W MT 19,28
2.1. Pochodzenie i znaczenie wersetu Mt 19,28
2.1.1. Kontekst wersetu Mt 19,28
2.1.2. Kwestie redakcyjne Mt 19,27-30
2.1.3. Znaczenie terminu palingenesia
2.2. Wydarzenia towarzyszące eschatologicznemu odrodzeniu
2.2.1. Zapowiedź objęcia tronu przez Syna Człowieczego
2.2.2. Będziecie sądzić dwanaście pokoleń Izraela
2.3. Rzeczywistość eschatologicznego odrodzenia

III. ODNOWIENIE KOSMOSU W TRADYCJI JANOWEJ

1. OBRAZ PRZEMIJAJĄCEGO ŚWIATA W 1 J 2,17
1.1. Struktura literacka fragmentu 1 J 2,15-17
1.2. Kontekst 1 J 2,15-17
1.3. Znaczenie i funkcja frazy „a świat przemija” (1 J 2,17)
1.3.1. Znaczenie terminu ho kosmos w tradycji Janowej
1.3.2. Obraz kosmosu we frazie „a świat przemija” (1 J 2,17)

2. PRZEMIENIONY WSZECHŚWIAT (AP 21,1-5A)
2.1. Struktura perykopy o nowym stworzeniu (Ap 21,1-8)
2.2. Przeminięcie dawnego stworzenia
2.2.1. „Pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły”(Ap 21,1b)
2.2.2. „I morza już nie ma” (Ap 21,1b)
2.2.3. „I otrze z ich oczu wszelką łzę” (Ap 21,4a)
2.2.4. „bo pierwsze rzeczy przeminęły” (Ap 21,4b)
2.3. Przejście do nowego porządku – obraz nowej rzeczywistości
2.3.1. „Niebo nowe i ziemia nowa” (Ap 21,1a)
2.3.2. „Miasto Święte – Jeruzalem Nowe” (Ap 21,2a)
2.3.3. „jak oblubienica przyozdobiona dla swojego męża” (Ap 21,2b)
2.3.4. „Przybytek Boga z ludźmi” (Ap 21,3)
2.3.5. „Oto czynię wszystko nowe” (Ap 21,5a)

IV. IDEA ODNOWIENIA KOSMOSU JAKO OBRAZ NADCHODZĄCEJ PEŁNI KRÓLESTWA BOŻEGO

1. „PRZEMIJANIE NIEBA I ZIEMI” JAKO OBRAZ ZAPOWIADAJĄCY ODNOWIENIE KOSMOSU
1.1. „Niebo i ziemia przeminą” (Łk 16,17; Mt 5,18; Mk 13,31 par.)
1.2. „A świat przemija” (Ap 21,1b.4; 1 J 2,17)

2. „WSPÓLNOTA Z BOGIEM” JAKO CENTRUM ODNOWIONEGO KOSMOSU
2.1. „Zasiadanie z Bogiem”
obrazem odnowionego kosmosu (Mt 19,28)
2.2. „Zamieszkanie Boga z ludźmi” jako centrum nowego nieba i nowej ziemi (Ap 21,1a.2-3.5a)

3. ODNOWIONY KOSMOS SYMBOLEM ESCHATOLOGICZNEJ PEŁNI ZBAWCZEJ

ZAKOŃCZENIE

BIBLIOGRAFIA

SUMMARY

 

Fragment

„Świat, jaki człowiek z takim zapałem buduje, nie posuwa się naprzód drogą jakiegoś nieskończonego rozwoju; będzie on miał swój kres nie tylko pod względem biologicznym, gdyż za kilka miliardów lat słońce przestanie ogrzewać ziemię. Będzie to kres zamierzony przez Boga, związany z powtórnym przyjściem Chrystusa, będzie to pełne objawienie działającego już królestwa, które unaoczni światu jego prawdziwy sens” . Zawarte w Piśmie Świętym wypowiedzi dotyczące przyszłego stanu ludzkości oraz wszechświata stanowią najważniejsze źródło chrześcijańskiej eschatologii (ta eschata, logos), rozumianej jako nauka o „rzeczach ostatecznych” . Jednym z tematów należących do eschatologii powszechnej jest związane z końcem historii odnowienie całego kosmosu. W biblijnym przekazie znajdują się wypowiedzi wyrażające przekonanie, że u kresu czasów obecny świat będzie „poddany gruntownemu odnowieniu, które jest nazywane w tekstach świętych nowym stworzeniem: Bóg stworzy «nowe niebo i nową ziemię» (Iz 65,17; 66,22)” .
Na temat odnowy kosmosu, która należy do eschatologicznej doktryny biblijnej, teksty Starego Przymierza, jak i Nowy Testament „mówią w różnych miejscach i w kontekście rozmaitych modeli myślenia” . Obecność plastycznych obrazów kosmicznych katastrof ukazujących koniec doczesnej rzeczywistości (Mk 13; 2 P 3,7.10) oraz „oczekiwanie stworzenia” (Rz 8,20n) na ostateczną przemianę wszechświata, generuje szereg istotnych pytań w tej materii. Na czym będzie polegało eschatologiczne odnowienie kosmosu? Czy materialne struktury wszechświata również są przeznaczone do transformacji? Co będzie stanowiło istotę ostatecznie przeobrażonego kosmosu? Postawione pytania inspirują do podjęcia studium nad biblijnym tematem odnowienia świata.
Ze względu na różnorodność eschatologicznej specyfiki poszczególnych wypowiedzi Pisma Świętego, a także wieloaspektowość zagadnienia ostatecznej przemiany wszechświata należy sprecyzować problem badawczy. Przedmiot studium stanowi idea odnowienia kosmosu w eschatologicznej doktrynie tradycji synoptycznej i Janowej. Celem pracy będzie próba interpretacji tekstów wiążących się z tym zagadnieniem, które należą do obydwu wspomnianych tradycji, co może przyczynić się do lepszego zrozumienia zagadnienia eschatologicznego odnowienia wszechświata. Należy zaznaczyć, że w Biblii nie występuje zestawienie terminów „odnowienie + kosmos”, dlatego analiza poszczególnych tekstów, których treść w różny sposób koresponduje z tak określoną problematyką, będzie stopniowo wyjaśniała i pogłębiała sens tego sformułowania.
Istotnym argumentem za podjęciem badań nad zagadnieniem odnowienia kosmosu w tekstach tradycji synoptycznej i Janowej jest niewielka liczba opracowań tego tematu. Egzegeci przeważnie traktują problematykę ostatecznej przemiany wszechświata w sposób ogólny, a podejmowana przez nich naukowa refleksja w tej materii często dotyczy całości Pisma Świętego. Takie ramowe ujęcie zagadnienia przyszłego przeobrażenia kosmosu można odnaleźć w opracowaniach monograficznych dotyczących całości biblijnej eschatologii, a zwłaszcza w odniesieniu do eschatologii księgi Apokalipsy. Problem odnowienia wszechświata pojawia się również ubocznie przy okazji prezentacji innych związanych z eschatologią tematów, na których zasadniczo koncentrują się komentatorzy (np. zmartwychwstanie, paruzja, sąd ostateczny, przyszłe życie). Także niektóre publikacje biblijne, podejmując różne aspekty związane z ekologią, sygnalizują temat ostatecznego przeznaczenia stworzonego świata.
Wnikliwe studium na temat przyszłości kosmosu w oparciu o teksty Nowego Testamentu przedstawił A. Vögtle (Das Neue Testament und die Zukunft des Kosmos). Jednak jego specyficzne podejście do tego zagadnienia, odmawiające zupełnie doktrynalnego charakteru wszystkim wskazanym przez niego nowotestamentowym wypowiedziom na temat ostatecznego kształtu wszechświata, powoduje, że kwestia poszukiwania odpowiedzi na istotne pytania w tej materii pozostaje nadal otwarta, zwłaszcza dla teologii biblijnej. W publikacjach dotyczących apokalipsy synoptycznej (Mk 13 par.) również można odnaleźć mniej lub bardziej szczegółowe sugestie na temat przyszłości kosmosu. D.C. Sim w artykule na temat znaczenia terminu palingenesia (Mt 19,28) podejmuje kwestię funkcjonowania frazy o przemijaniu nieba i ziemi w tekstach synoptycznych (Mt 5,18; 24,35), analizując możliwości interpretacji określenia palingenesia dla opisu odnowionego wszechświata. Jak już zostało wspomniane wcześniej, opracowania dotyczące eschatologii Apokalipsy, poruszają problem przyszłej przemiany kosmosu zwykle w sposób ogólny. Jednak w publikacjach badających wypowiedzi Apokalipsy na temat stworzenia i jego przyszłości można odnaleźć przesłanki dotyczące odnowienia wszechświata. Pewne ogólne sugestie odnośnie rozumienia problemu odnowy kosmosu w Apokalipsie znajdują się także w opracowaniach i artykułach podejmujących egzegezę poszczególnych tekstów tej księgi, a zwłaszcza Ap 21.
Zarysowany stan badań nad tematem odnowienia kosmosu w tekstach tradycji synoptycznej i Janowej wskazuje na brak dokładniejszego opracowania tego problemu w tych dwóch przekazach, które tworzą istotny zrąb pism Nowego Testamentu. Otwiera to przed studium możliwość przeprowadzenia gruntowniejszych badań nad kształtem tego zagadnienia w tych obydwu tradycjach oraz podjęcia próby porównania zawartego w nich materiału. Realizacja założonego celu pracy będzie podjęta w studium, którego strukturę tworzą cztery rozdziały.
Celem pierwszego rozdziału będzie zarysowanie tematyki odnowienia kosmosu w tekstach Starego Testamentu oraz w pozabiblijnej literaturze judaistycznej. Znajdujące się w tych pismach zapowiedzi transformacji wszechświata będą stanowiły ważny materiał porównawczy podczas badania obecności i kształtu idei odnowienia kosmosu w tradycji synoptycznej i Janowej.
Następne dwa rozdziały (II oraz III) będą stanowiły zasadniczą część studium. Pierwszy z nich (II) podejmie analizę tekstów tradycji synoptycznej. Będą to przede wszystkim wypowiedzi zawierające frazę o „przemijaniu nieba i ziemi”. Sformułowanie „niebo i ziemia przeminą” zostało wykorzystane w logiach na temat znaczenia Prawa Mojżeszowego (Łk 16,17; Mt 5,18) oraz w tekście mowy eschatologicznej (Mk 13,31; Mt 24,35; Łk 21,33). Wypowiedź „niebo i ziemia przeminą” zawiera dwa elementy „niebo i ziemia”, które w formie biblijnego meryzmu opisują makroprzestrzeń semickiego kosmosu (całego świata) . Egzegeci, którzy wskazują na wspomniane teksty synoptyczne w związku z tematyką odnowienia wszechświata, omawiają je zazwyczaj bardzo zwięźle lub tylko sygnalizują pewne możliwości interpretacyjne idące w różnych kierunkach. Często uczeni komentując wypowiedzi zawierające frazę o „przemijaniu nieba i ziemi” nie podejmują dokładniejszej analizy wspomnianego wyrażenia, gdyż koncentrują się zazwyczaj na części chrystologicznej logionu (kwestia znaczenia słów Jezusa w wypowiedziach Mk 13,31 par.) lub fragmentach związanych z ważnością Prawa Mojżeszowego (w wypowiedziach Łk 16,17; Mt 5,18). Taka sytuacja jest kolejnym argumentem przemawiającym za przeprowadzeniem gruntowniejszych badań wspomnianych tekstów, by w ten sposób określić ich ewentualne funkcjonowanie w kontekście tematyki odnowienia kosmosu. Poza wypowiedziami zawierającymi frazę o przemijaniu nieba i ziemi, studium podejmie także próbę ustalenia możliwości interpretacji terminu palingenesia w tekście Mt 19,28 dla opisu odnowionej rzeczywistości wszechświata. Stanowi to swego rodzaju wyzwanie z powodu wielu, często diametralnie różnych propozycji egzegetycznych rozumienia tego słowa. Pozostałe teksty tradycji synoptycznej, które mogłyby ewentualnie nawiązywać do tematyki odnowienia kosmosu nie korespondują bezpośrednio z globalną tematyką przekształcenia świata, dlatego zasadniczo nie będą stanowiły przedmiotu analizy, a jedynie zostaną wykorzystane w sposób pomocniczy.
W trzecim rozdziale przedmiotem badań będą teksty należące do pism Janowych, które nawiązują do myśli o odnowieniu kosmosu. Spośród tekstów tradycji Janowej, uwagę zwraca treść Pierwszego Listu Jana (2,17), w którym znajduje się wypowiedź na temat przemijania świata. Pojawiające się ogólnie sformułowane przesłanki odnośnie możliwości funkcjonowania tego fragmentu w opisie odnowienia kosmosu sprawiają, że stanowi on materiał, który należy dokładniej przebadać w interesującym dla studium aspekcie. Obiektem studium będzie także tekst księgi Apokalipsy, który ze względu na zawartą w niej swoistą syntezę eschatologii powszechnej, porusza zagadnienie odnowienia doczesnego porządku. Finalna przemiana świata stanowi przedmiot analiz i egzegetycznych dyskusji wywołanych przede wszystkim apokaliptycznym charakterem księgi, który wyraża się w znacznej mierze językiem symboli. Opracowanie uwzględni fragment Ap 21,1-5a, który tworzy jedność literacką wewnątrz prologu do ostatniej wizji księgi Apokalipsy (21,1-8). Tekst ten (Ap 21,15a) ujmuje istotne elementy tworzące obraz odnowionego wszechświata w sensie ściśle eschatologicznym. Pominięte zostaną inne wypowiedzi Apokalipsy koncentrujące się na przedstawieniu szczegółowych aspektów odnowionej rzeczywistości (np. drobiazgowy opis Jeruzalem czasów mesjańskich; Ap 21,9-22,15). Wymagałoby to oddzielnego opracowania uwzględniającego poszczególne eschatologiczne wątki, pozostające w różnym związku z zasadniczym tematem odnowienia kosmosu, który syntetycznie został zawarty we fragmencie Ap 21,1-5a.
Ostatni rozdział (IV) będzie próbą podsumowania osiągniętych wyników, by na ich podstawie przedstawić teologiczną interpretację oraz wskazać możliwe znaczenie idei odnowienia kosmosu znajdującej się w analizowanych tekstach tradycji synoptycznej i Janowej.
Dla zrealizowania zarówno literackiego, jak i teologicznego celu pracy należy zastosować odpowiednią metodę służącą właściwemu zinterpretowaniu wypowiedzi na temat odnowienia świata. W ramach analizy tekstu zostanie wykorzystana metoda semantyczna pozwalająca określić znaczenie poszczególnych wyrazów oraz uchwycić ich właściwy sens. Istotnym krokiem dla podejmowanych badań będzie uwzględnienie struktury perykop (metoda strukturalna) zawierających wypowiedzi na temat odnowienia kosmosu, by pełniej przedstawić obecną w nich zasadniczą myśl oraz wskazać zamierzony przez autora rozkład akcentów w badanym tekście. Zostaną również objaśnione występujące w rozważanych frazach zjawiska syntaktyczno-stylistyczne (np. paralelizmy). Następnym etapem analizy będzie przebadanie kontekstu, z uwzględnieniem wypowiedzi Starego Testamentu, pism qumrańskich oraz literatury apokryficznej. Przeprowadzenie takiego porównawczego studium pozwoli dostrzec podobieństwo pewnych sformułowań, co ułatwi wydobycie obecnej w nich myśli teologicznej.
W kolejnym stadium pracy nad biblijnym tekstem zostanie wykorzystana metoda historii redakcji, której „celem jest ustalenie kształtu i treści użytych źródeł (historia redakcji), następnie ukazanie charakteru i ważności wprowadzonych zmian (krytyka redakcji)” . Punktem wyjścia dla analizy kwestii redakcyjnych jest przyjęcie w studium hipotezy dwóch źródeł. Wskazana metoda umożliwi m.in. poszukiwanie pierwotnego kształtu wypowiedzi na temat „przemijania nieba i ziemi”. W pracy zostaną jeszcze wykorzystane elementy metody historii form, która pozwala lepiej zrozumieć właściwości literacko-treściowe (aspekt formalny i rzeczowy) konkretnej księgi Nowego Testamentu (Ewangelie, Apokalipsa, Listy). W próbie dotarcia do autentycznych logiów Jezusa pomocna będzie również metoda historii tradycji.
Dodatkowo studium wymaga uwzględnienia odpowiedniej hermeneutyki, która we współczesnych badaniach biblijnych stanowi dopełnienie względem metody historyczno-krytycznej, szczególnie jest to ważne w odniesieniu do egzegezy tekstu Apokalipsy (21,1-5a). Sytuacja hermeneutyczna tej księgi może być określona przez trzy elementy: język, symbol i obraz. Język jest uprzedni w stosunku do symbolu, ponieważ analizie podlega przekaz pisany, w którym kilka zwrotów językowych może tworzyć jeden symbol. Natomiast symbol w Apokalipsie jest czymś uprzednim względem obrazu, gdyż kilka symboli może formować jeden obraz, który w swojej treści jest czymś jakościowo nowym (a przynajmniej szerszym w zakresie znaczeniowym) od składających się na niego symboli. Dokonując analizy tekstu Apokalipsy, należy podkreślić ważność przedstawienia materiału porównawczego, który tworzy starotestamentowy kontekst, ponieważ „forma Apokalipsy przypomina apokaliptykę żydowską mającą swoje źródło w Starym Testamencie” . Istotną kwestią w próbie odczytania myśli zawartych w Apokalipsie będzie odszyfrowanie w materialnym znaku symbolicznym (w sensie ewokacyjnym i sugerującym) religijnej treści. W opracowaniu tekstu Apokalipsy zostanie uwzględniony zwłaszcza symbolizm kosmiczny, który posługuje się takimi elementami, jak niebo, ziemia, morze (Ap 21,1). Najbardziej przydatny dla poprawnej egzegezy Apokalipsy będzie kierunek interpretacyjny, który traktuje ją jako natchnioną księgę dziejów ludzkości, a obecny w niej symbol jako nośnik treści ponadczasowych. Realizacja poszczególnych etapów dociekań przy pomocy zaznaczonych wyżej metod powinna doprowadzić do odpowiedzi na postawiony problem.