DUCHOWIEŃSTWO DIECEZJI TARNOWSKIEJ 1886-1918 Zobacz większe

DUCHOWIEŃSTWO DIECEZJI TARNOWSKIEJ 1886-1918

Nowy

Ks. Marek Łabuz

: Książki

48,00 zł

Opis

Książka Duchowieństwo diecezji tarnowskiej w latach 1886-1918 autorstwa ks. Marka Łabuza stanowi obszerną monografię dziejów duchowieństwa tej diecezji w bardzo ważnym dla jej dziejów 32-letnim okresie, tj. od ostatnich zmiany jej granic w XIX stuleciu (1886) do zakończenia I wojny światowej (1918). Rozprawa obejmuje sześć rozdziałów, w których czytelnik znajdzie m.in. problematykę rekrutacji, formacji naukowej, pastoralnej i duchowej kapłanów, a także ich działalności zarówno duszpasterskiej jak i pozaduszpasterskiej. Ukazane zostały także tutaj sylwetki biskupów i księży zasłużonych na niwie działalności duszpasterskiej, naukowej i społecznej. Rozprawa została oparta głównie na materiałach archiwalnych przechowanych w zbiorach kościelnych i państwowych, w tym wielu dotychczas niewykorzystanych. Zapoznanie się z wynikami badań autora ułatwią Czytelnikowi liczne tabele i wykresy zamieszczone w książce.

Więcej informacji

ISBN 978-83-733244-8-0
rok wydania 2007
typ wydania1 1
ilość stron ok. 700
format B5

Opinie

Na razie nie dodano żadnej recenzji.

Napisz opinię

DUCHOWIEŃSTWO DIECEZJI TARNOWSKIEJ 1886-1918

DUCHOWIEŃSTWO DIECEZJI TARNOWSKIEJ 1886-1918

Spis treści

Słowo wstępne Biskupa Tarnowskiego

Z recenzji wydawniczej

Wykaz skrótów

Bibliografia
A. Źródła archiwalne
B. Źródła drukowane
C. Opracowania

Wstęp

Rozdział I
Diecezja tarnowska

1. Terytorium i organizacja
diecezji tarnowskiej w latach 1886-1918
2. Ludność diecezji:
struktura narodowościowa, społeczna i zawodowa
3. Zarząd diecezji i instytucje ogólnodiecezjalne
A. Urząd biskupa ordynariusza
B. Kapituła katedralna w Tarnowie
C. Instytut Teologiczny i Seminarium Duchowne w Tarnowie
D. Konsystorz biskupi
E. Diecezjalny Sąd Kościelny
4. Sytuacja społeczna, polityczna i gospodarcza
Galicji w latach 1886-1918

Rozdział II
Analiza strukturalna duchowieństwa w latach 1886-1918

1. Liczebność i struktura wieku duchowieństwa tarnowskiego
2. Pochodzenie duchowieństwa diecezji tarnowskiej
A. Pochodzenie terytorialne
B. Pochodzenie społeczne
3. Rozwarstwienie hierarchiczne i grupy funkcyjne
A. Biskupi ordynariusze
B. Kapelani biskupów
C. Wikariusze kapitulni
D. Wikariusze generalni
E. Proboszczowie i wikariusze
F. Katecheci
G. Kapelani
a) Kapelani wojskowi i więzienni
b) Kapelani sióstr klarysek w Starym Sączu
c) Kapelani sióstr służebniczek BD NMP w Dębicy
d) Kapelani sióstr dominikanek w Białej Niżnej
H. Kapłani za granicą
a) Na studiach doktoranckich
b) Duszpasterze wśród emigracji
I. Księża bez stanowisk duszpasterskich

Rozdział III
Wizerunek intelektualny i ascetyczny duchowieństwa

1. Przygotowanie do kapłaństwa
A. Wychowanie gimnazjalne
a) I Gimnazjum w Tarnowie
b) II Gimnazjum w Tarnowie
c) Gimnazjum im. J. Długosza w Nowym Sączu
d) Gimnazjum im. S. Konarskiego w Mielcu
e) Gimnazjum im. Króla Kazimierza Wielkiego w Bochni
B. Małe Seminarium w Tarnowie
C. Studia seminaryjne
a) Profesorzy katedry Starego Zakonu i języków biblijnych
b) Profesorzy katedry historii Kościoła
c) Profesorzy katedry Nowego Testamentu
i języka greckiego
d) Profesorzy katedry prawa kanonicznego
e) Profesorzy katedry teologii moralnej
f) Profesorzy katedry teologii dogmatycznej
g) Profesorzy teologii pastoralnej
h) Homiletyka
i) Profesorowie katechetyki, metodyki i pedagogiki
k) Profesorowie filozofii chrześcijańskiej
l) Ćwiczenia ze śpiewu i muzyki kościelnej
ł) Historia sztuki kościelnej
m) Liturgika
n) Socjologia
D. Towarzystwo pod opieką św. Ambrożego
E. Formacja duchowa w Seminarium
2. Dokształcanie teologiczne i troska o życie wewnętrzne księży
A. Studia specjalistyczne
a) Kapłani diecezji tarnowskiej,
doktorzy Uniwersytetu Wiedeńskiego
b) Kapłani diecezji tarnowskiej,
doktorzy Uniwersytetu w Innsbrücku
c) Kapłani diecezji tarnowskiej,
doktorzy uniwersytetów w Rzymie
d) Kapłani diecezji tarnowskiej,
doktorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego
B. Egzaminy wikariuszowskie i proboszczowskie
C. Kongregacje dekanalne
D. Konferencje księży dziekanów
E. Rekolekcje kapłańskie
– Stowarzyszenie Kapłanów Diecezji Tarnowskiej
pw. św. Józefa
F. Formacja kulturalna duchowieństwa
a) Biblioteka Seminarium Duchownego
b) Muzeum Diecezjalne
3. Organizacje kapłańskie i karność duchownych
A. Organizacje ascetyczne
a) Stowarzyszenie Kapłanów
pw. św. Józefa dla szczęśliwej śmierci
b) Stowarzyszenie Gorliwości Kapłańskiej
„Assotiatio perseverantiae sacerdotalis”
c) Unia Apostolska Kleru
d) Stowarzyszenie Kapłanów Diecezji Tarnowskiej
pw. św. Józefa dla Prowadzenia Misji
i Rekolekcji Ludowych – rekolekcje
dla poszczególnych stanów
B. Stowarzyszenia wspierające chorych kapłanów
i samopomocowe
a) Stowarzyszenie Pomocy Chorym Kapłanom
w Diecezji Tarnowskiej
b) Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Kapłanów
c) Towarzystwo św. Filomeny
dla Pielęgnowania Nieuleczalnie Chorych
w Tarnowie
d) Towarzystwo Domu Zdrowia
dla Kapłanów w Zakopanem
C. Sprawy dyscyplinarne

Rozdział IV
Polityka personalna biskupów ordynariuszy tarnowskich

1. Dobór najbliższych współpracowników
A. Kapituła katedralna
B. Konsystorz biskupi
C. Diecezjalny Sąd Kościelny
D. Seminarium Duchowne
2. Obsada stanowisk duszpasterskich

Rozdział V
Posługa duszpasterstwa duchowieństwa tarnowskiego

1. Sprawowanie kultu Bożego
2. Głoszenie słowa Bożego:
A. Kaznodziejstwo
B. Nauczanie katechetyczne
3. Opieka nad młodzieżą: bursy i internaty
dla uczniów gimnazjum
A. Bursa św. Kazimierza w Tarnowie
B. Internat św. Józefa w Tarnowie
C. Bursa dla terminatorów im. ks. Piotra Skargi w Tarnowie
D. Bursa im. Tadeusza Kościuszki w Nowym Sączu
E. Bursa gimnazjalna im. A. Mickiewicza w Bochni
F. Bursa im. św. Jadwigi Królowej w Dębicy
G. Bursa gimnazjalna im. św. Stanisława Kostki w Mielcu
4. Stowarzyszenia i bractwa kościelne
A. Stowarzyszenia o charakterze charytatywnym
a) Konferencje Towarzystwa św. Wincentego á Paulo
b) Towarzystwo pw. św. Filomeny
dla Pielęgnowania Nieuleczalnie Chorych
c) Sodalicja Mariańska
B. Stowarzyszenia opiekujące się rzemieślnikami
i robotnikami
a) Stowarzyszenie Rękodzielników Chrześcijańskich
„Gwiazda Tarnowska”
b) Stowarzyszenie Katolickich Robotników „Praca”
c) Stowarzyszenie Katolickiej Młodzieży Rękodzielniczej
i Przemysłowej „Ojczyzna”
C. Bractwa religijne
a) Bractwa Pańskie
– Arcybractwo Nieustającej Adoracji
– Najświętszego Sakramentu i Uczynków Miłosiernych
na rzecz Ubogich Kościołów
– Apostolstwo Modlitwy
– i Arcybractwo Najświętszego Serca Pana Jezusa
– Bractwo Straży Honorowej
– Najświętszego Serca Pana Jezusa
– inne bractwa Pańskie
b) Bractwa Maryjne
– Bractwo Różańcowe
– Bractwo Szkaplerza Świętego
– Bractwo Żywego Różańca
– Arcybractwo Najświętszej Maryi Panny
Nieustającej Pomocy
– inne bractwa Maryjne
c) Bractwa ku czci świętych
d) Inne bractwa kościelne
– Arcybractwo Nauki Chrześcijańskiej
– Arcybractwo Matek Chrześcijańskich
– Bractwo Najświętszej Rodziny
5. Opieka duszpasterska nad wychodźcami
6. Akcje duszpasterskie duchowieństwa w walce z pijaństwem
7. Troska o podniesienie poziomu śpiewu kościelnego w diecezji
A. Towarzystwo ku wspieraniu muzyki kościelnej
pw. św. Wojciecha
B. Chór Towarzystwa św. Wojciecha
C. Działalność wydawnicza
D. Diecezjalna Szkoła Organistów w Tarnowie
E. Stowarzyszenie Wzajemnej Pomocy Organistów
8. Budownictwo sakralne w diecezji tarnowskiej

Rozdział VI
Działalność religijno-społeczna
duchowieństwa tarnowskiego

1. Duchowieństwo tarnowskie wobec ruchu ludowego
2. Działalność społeczna, gospodarcza i charytatywna
A. Szkolnictwo
B. Akcje społeczno-gospodarcze
C. Działalność charytatywna
3. Aktywność naukowa i literacka
A. Działalność artystyczna
B. Działalność naukowa, publicystyczna i wydawnicza

Zakończenie

Słowo o książce

I Alfabetyczny wykaz kapłanów pochodzących
z diecezji tarnowskiej wyświęconych w latach 1886-1918
II Wykaz map
III Spis wykresów
III Wykaz tabel
IV Indeks kapłanów
V Indeks miejscowości
 

Fragment

Wstęp

Diecezja tarnowska istnieje już ponad 200 lat. Powstała w wyniku polityki władz zaborczych po I rozbiorze Polski w 1772 r. Utworzona została z części diecezji krakowskiej. W czasie swojego trwania przeszła burzliwe dzieje. Była znoszona, zmieniano jej nazwę i granice. Po raz ostatni w XIX stuleciu zmieniono jej granice w 1886 r. W diecezji tarnowskiej pracowało wielu kapłanów, którzy wypełniali podstawowe zadanie duchowieństwa wyznaczone przez Jezusa Chrystusa, jakim jest głoszenie Ewangelii, celebracja Mszy św. i szafarstwo sakramentów św. Od gorliwości w wypełnianiu tych zadań i osobistego przykładu kapłanów zależał i zależy poziom życia religijno-moralnego wiernych. Poza tym dużo wysiłku wkładali oni w krzewienie ducha patriotycznego oraz w podniesienie poziomu oświaty, kultury i stanu materialnego diecezjan.
Niniejsza praca powstała z inicjatywy i inspiracji śp. ks. prof. dr hab. Bolesława Kumora. Dodatkowym motywem do pracy było dla autora pragnienie uchronienia od zapomnienia sylwetek wielu światłych i świątobliwych kapłanów diecezji tarnowskiej, która dzięki ich wytrwałej pracy i poświęceniu zawdzięcza wysoki poziom życia religijnego ludu Bożego. Celem niniejszej pracy jest ukazanie duchowieństwa w jego szeroko rozumianej działalności duszpasterskiej, a także pozaduszpasterskiej. Jak łatwo zauważyć, temat pracy obejmuje bardzo szeroki wachlarz zagadnień, którego w miarę wyczerpujące omówienie wymagało od piszącego żmudnej kwerendy, dokonania analizy licznych danych oraz ich syntezy. Praca obejmuje działalność duchowieństwa diecezjalnego w latach 1886-1918. Pierwszą cezurę wyznacza data ostatecznych zmian administracyjnych diecezji w XIX wieku. W 1886 r. od diecezji tarnowskiej odpadła spora część terytorium wraz z wiernymi i duszpasterzami. Drugą cezurę stanowi odzyskanie przez Polskę niepodległości. Zaistniała w ten sposób nie tylko nowa sytuacja społeczno-polityczna, ale i kościelna. Ponadto 22 maja 1917 r. został ogłoszony przez papieża Benedykta XV Kodeks Prawa Kanonicznego.
Głównym utrudnieniem w pracy był brak szczegółowego katalogu zasobów źródłowych Archiwum Diecezjalnego w Tarnowie. Z tej też przyczyny bardzo pomocne okazały się liczne prace badawcze śp. ks. prof. Bolesława Kumora, a także ks. prof. Stanisława Piecha, ks. dr. Adama Nowaka i ks. dr. Ryszarda Banacha. W pracy wykorzystałem opracowania z dziedziny historii diecezji i literatury o charakterze biograficznym w tym liczne nekrologi (ok. 30), a także wspomnienia publikowane po śmierci kapłanów w „Currendzie”, ukazujące szczegółowo życie wybitniejszych księży tarnowskich. Pomocne były również biogramy zamieszczone w Słowniku polskich teologów katolickich i Polskim słowniku biograficznym; (zawierają one także bibliografię podmiotową i przedmiotową), a szczególnie prace magisterskie alumnów Seminarium Duchownego w Tarnowie, napisane w latach 1970-1999. W pracy zostały wykorzystane dzieła i opracowania o charakterze ogólnym, odnoszącym się do historii Kościoła katolickiego w Polsce w omawianym okresie.
Cenne informacje zaczerpnięto ze sprawozdań z wizytacji kanonicznych i dziekańskich. Niestety, część z nich jest niekompletna, a niektóre poważnie zniszczone. Zawierają one informacje o działalności w parafiach poszczególnych księży. Protokolarz Konsystorza biskupiego w dużej mierze wykorzystano na podstawie opracowań zawartych w pracach doktorskich, licencjackich i magisterskich kapłanów tarnowskich. Danych o poszczególnych kapłanach dostarczały tzw. teczki personalne, ograniczające się często do podstawowych danych osobowych i urzędowych. Teczki te w zasadzie nie podają żadnych informacji o działalności duchowieństwa diecezjalnego. W pracy wykorzystałem informacje o stowarzyszeniach kapłańskich w diecezji, jak również o stowarzyszeniach i bractwach prowadzonych przez duchowieństwo. Pomocna była także kwerenda w wybranych sondażowo archiwach parafialnych (szczególnie wartościowe pod tym względem okazały się kroniki parafialne). Obok materiałów archiwalnych duże znaczenie miały źródła drukowane. Szczególnie przydatne w opracowaniu statystyk i wykresów okazały się dane zawarte w kolejnych numerach „Currendy”, rocznikach i w kalendarzu liturgicznym diecezji tarnowskiej z lat 1886-1918.
Jak już wspomniano, chociaż zakres czasowy pracy nie jest zbyt długi – 32 lata, to jednak zakres rzeczowy jest bardzo szeroki. Aby dokonać wyczerpującej i logicznej prezentacji działalności duchowieństwa diecezjalnego wyniki badań zostały ujęte i przedstawione w określonej kolejności. Jako wprowadzenie w całość zagadnień związanych z działalnością duchowieństwa, przedstawiłem na początku pracy krótki rys historyczny diecezji tarnowskiej, obejmujący tematykę jej terytorium i organizacji, ponadto zarządzania diecezją i instytucji ogólnodiecezjalnych. Jako że praca kapłanów dotyczyła ludu Bożego diecezji tarnowskiej, przedstawiono więc jego strukturę narodowościową, społeczną i zawodową oraz dokonano analizy sytuacji społecznej, politycznej i gospodarczej diecezji. Chcąc zapoznać czytelnika z działalnością duszpasterską duchowieństwa, dokonano z kolei analizy strukturalnej duchowieństwa tarnowskiego, przedstawiając jego liczebność i strukturę wieku, pochodzenie społeczne i terytorialne oraz rozwarstwienie hierarchiczne i funkcyjne. Poziom działalności sprawowanego urzędu lub wykonywanych zadań przez duchownych w dużej mierze zależy od odpowiednio solidnego przygotowania intelektualnego i duchowego. Wychodząc z tego założenia, przedstawiono proces przygotowania kandydatów do przyjęcia święceń kapłańskich poprzez wychowanie gimnazjalne, formację intelektualno-duchową w Małym Seminarium, a przede wszystkim w Seminarium Duchownym w Tarnowie. Samo przygotowanie, choćby najlepsze, nie gwarantuje wysokiego poziomu działalności duszpasterskiej przez całe kapłańskie życie. Stąd podano wyniki kwerendy, której celem było ukazanie sposobów i poziomu dokształcania się teologiczno-ascetycznego duchowieństwa. Dokonywało się ono poprzez studia specjalistyczne (niewielkiej grupy kapłanów), powszechnie obowiązujące wszystkich kapłanów egzaminy proboszczowskie, wikariuszowskie i katechetyczne, kongregacje dziekańskie i konferencje dekanalne oraz formację kulturalną. W podnoszeniu poziomu życia duchowego i moralnego dużą rolę odegrały kapłańskie stowarzyszenia ascetyczne, funkcyjne i samopomocowe. Ponieważ wymagania stawiane duchowieństwu – wynikające z przyjętego sakramentu jak i pełnionych urzędów i stanowisk zarówno – były bardzo wysokie, dlatego nieodzowne było przedstawienie realizacji tychże zobowiązań oraz inne sprawy dyscyplinarne.
Jednym z najtrudniejszych i najbardziej odpowiedzialnych zadań w życiu Kościoła, gwarantującym sprawne zarządzanie i opiekę duchową nad powierzonym ludem Bożym, a także skuteczność i owoce tejże działalności jest odpowiedni dobór przez biskupa jego najbliższych współpracowników i obsada stanowisk duszpasterskich. Informuję o tym w rozdziale o polityce personalnej biskupów ordynariuszy. Działalność duszpasterska duchowieństwa to najciekawsza, a zarazem bardzo trudna do przedstawienia tematyka. Należy bowiem dokonać ogólnej analizy pracy całego duchowieństwa i syntetycznie przedstawić jej owoce. Najpierw omówiłem sprawowanie kultu Bożego w diecezji, nauczanie słowa Bożego w pracy kaznodziejskiej i katechetycznej prowadzonej w szkołach i w kościele. Następnie przedstawiono formy opieki duszpasterskiej duchowieństwa nad młodzieżą w bursach i internatach oraz przy zakładaniu nowych bractw i stowarzyszeń kościelnych i opiece nad już istniejącymi. Do najtrudniejszych problemów, z jakimi przyszło ścierać się ówczesnemu duchowieństwu należały masowa emigracja, pijaństwo, a w innym sensie także relacje z ruchem ludowym. Ukazano także działalność kapłanów na płaszczyźnie budowy kościołów, kaplic, budynków parafialnych i stałej troski o stan istniejących już obiektów sakralnych. Uwagę poświęcono także działalności religijno-społecznej duchowieństwa. Składał się na nią udział w życiu narodowym i politycznym Polaków żyjących pod zaborem austriackim, oraz troska o podniesienie poziomu oświaty, życia kulturalnego i ekonomicznego w kraju. Duchowieństwo prowadziło także działalność naukową i literacką.
Autor niniejszej pracy pragnie wyrazić wdzięczność śp. ks. prof. dr hab. Bolesławowi Kumorowi za inspirację do napisania tej rozprawy oraz za pomoc w czasie jej powstawania. Ks. prof. doc. hab. Stanisławowi Piechowi za pomoc i pozwolenie na skorzystanie z jego licznych prac obejmujących temat tej rozprawy; ks. dr. Adamowi Nowakowi wieloletniemu Dyrektorowi Archiwum Diecezjalnego w Tarnowie za pomoc w kwerendzie oraz za korzystanie z rękopisów jego czterotomowego Słownika biograficznego kapłanów diecezji tarnowskiej: 1786-1985; ks. dr. Ryszardowi Banachowi za pomoc w opracowaniu historii Seminarium Duchownego w Tarnowie.