PISMA MĄDROŚCIOWE STAREGO TESTAMENTU Zobacz większe

PISMA MĄDROŚCIOWE STAREGO TESTAMENTU

Nowy

ks. Tadeusz Brzegowy

: Academica
: Książki

24,00 zł

Opis

Kanon chrześcijański dzieli Biblię na księgi historyczne, mądrościowe (dydaktyczne) i proroków. Mianem ksiąg mądrościowych albo dydaktycznych obejmujemy te pisma, które w kanonie Soboru Trydenckiego zostały umieszczone pośrodku między księgami historycznymi i prorockimi, a mianowicie: Hiob, Psalmy, Przysłowia, Kohelet (Eklezjastes), Pieśń na pieśniami, Mądrość Salomona i Syrach (Eklezjastyk). Ponieważ Psalmy z racji swej teologicznej doniosłości i zwłaszcza bogatego użytku liturgicznego w Kościele wymagały obszerniejszego opracowania, poświęcono im odrębny tom wprowadzenia do Starego Testamentu (Psałterz i Księga Lamentacji, Tarnów 2003).
W żadnej części Starego Testamentu nie dostrzegamy tylu podobieństw między autorami natchnionymi a starożytnymi pismami pozabiblijnymi jak właśnie w księgach mądrościowych. Dlatego ks. Tadeusz Brzegowy dokonał przeglądu myśli mądrościowej Egiptu, Mezopotamii i innych sąsiadów Izraela, by pokazać wspólne korzenie tej myśli oraz oryginalność autorów biblijnych. Przez mądrość izraelską rozumie pewien nurt myślowy i teologiczny w religii Izraela, który zaczął się od Salomona, a trwał aż do czasów hellenistycznych, wzbogacając swoje metody i pole zainteresowań w zmieniających się okolicznościach kulturowych i religijnych. Oczywiście, koncentruje się też na jego sensie praktycznym, moralnym, związanym z ludzkim postępowaniem Taką mądrość człowiek, zwłaszcza młody, powinien usilnie zdobywać, słuchając ludzi starszych i mądrych, którzy przekazują doświadczenia własne i wielu dawnych pokoleń. Ostatecznie jest ona darem Boga.

Więcej informacji

ISBN 978-83-733243-8-1
rok wydania 2007
typ wydania1 1
ilość stron 276
format B5

Opinie

Na razie nie dodano żadnej recenzji.

Napisz opinię

PISMA MĄDROŚCIOWE STAREGO TESTAMENTU

PISMA MĄDROŚCIOWE STAREGO TESTAMENTU

Spis treści

WYKAZ SKRÓTÓW BIBLIOGRAFICZNYCH

I MĄDROŚĆ STAROŻYTNIEGO IZRAELA
1 Definicja mądrości izraelskiej
1.1 Terminologia
1.2 Przedmiot mądrości
1.3 Metoda w nabywaniu mądrości
1.4 Mądrość naturalna (rozum) i nadprzyrodzona
2 Narodziny i miejsce w życiu społecznym Izraela
3 Mądrościowe formy wyrazu
3.1 Maszal
3.2. Poemat mądrościowy
3.3. Zagadka
4. Wkład mędrców do teologii Starego Testamentu
4.1. Portret mędrca
4.2. Mądrość i moralność
4.3. Zasada odpłaty i jej krytyka
4.4. Teologia stworzenia
4.5. Nauka o nieśmiertelności
4.6. Mądrość uosobiona
5. Mądrość ludów starożytnego Wschodu
5.1. Egipt
5.2. Mezopotamia
5.3. Fenicja i Kanaan

II KSIĘGA HIOBA
1. Tytuł
2. Treść i plan księgi
3. Rodzaj literacki
4. Epoka, miejsce i problemy kompozycji
5. Autor
6. Przesłanie Księgi Hioba
6.1. Źródło cierpienia i jego znaczenie
6.2. Postawa człowieka dotkniętego nieszczęściem
6.3. Sprawiedliwy cierpiący pośrednikiem zbawienia
7. Przeznaczenie człowieka (Hi 19,23-27)

III KSIĘGA PRZYSŁÓW
1. Tytuł
2. Treść
3. Autorzy Księgi Przysłów
4. Rodzaj literacki
5. Mądrość w Księdze Przysłów
5.1. Mądrość człowieka
5.2. Mądrość upersonifikowana
5.3. Mądrość Boża
6. Pochwała dzielnej kobiety w Prz 31,10-31
6.1. Forma literacka
6.2. Egzegeza

IV PIEŚŃ NAD PIEŚNIAMI
1. Tytuł
2. Rodzaj literacki
2.1. Ogólne zaszeregowanie
2.2. Charakterystyka poematów opisowych (wasf)
2.3. Struktura księgi jako całości
3. Figuratywność języka Pieśni nad pieśniami
4. Autor i czas powstania
5. Interpretacja
5.1. Interpretacja alegoryczna
5.2. Interpretacja dosłowna (literalna)
6. Nauka Pieśni o ludzkiej miłości
6.1. Miłość i małżeństwo w świetle ST
6.2. Ranga miłości i godność kobiety według Pnp
7. Miłość ludzka znakiem miłości Bożej
8. Egzegeza pochwały miłości w Pnp 8,6-7

V KSIĘGA KOHELETA (EKLEZJASTES)
1. Tytuł
2. Autor
3. Środowisko kulturalne i religijne
4. Interpretacja Księgi Koheleta
5. Hebel – para, marność, absurd?
6. Obraz Boga w Księdze Koheleta
6.1. „Bóg wszystko pięknie uczynił”
6.2. „Bo Bóg jest w niebie, a ty na ziemi”
6.3. „Nawet [pragnienie] wieczności Bóg złożył
w ich sercach” 222
7. Wskazania etyczne
8. Aktualność Koheleta

VI MĄDROŚĆ SYRACHA (EKLEZJASTYK)
1. Tytuł i kanoniczność
2. Autor i środowisko historyczne
3. Język oryginalny i przekłady
4. Poetycki kształt i struktura dzieła
5. Treść
6. Orędzie Ben Syracha
6.1. Mądrość jako prawo Przymierza Najwyższego
6.2. Mądrość człowieka jako bojaźń Pańska
6.3. Prawdziwa cześć Boga
6.4. Idea odpłaty
6.5. Kondycja człowieka i życie społeczne

VII KSIĘGA MĄDROŚCI SALOMONA
1. Tytuł i treść
2. Charakter literacki
3. Pochodzenie
4. Autor i adresaci
5. Nagroda i kara wieczna
5.1. Błędne myślenie bezbożnych
5.2. Nagroda sprawiedliwych
5.3. Kara potępionych
6. Mądrość hipostatyczna?
7. Mądrość w dziejach zbawienia

BIBLIOGRAFIA UZUPEŁNIAJĄCA

 

Fragment

MĄDROŚĆ STAROŻYTNIEGO IZRAELA.

„Trzecią część Biblii hebrajskiej” (po Torze i Prorokach) stanowią Pisma (kětûbîm). Kanon chrześcijański dzieli Biblię na księgi historyczne, mądrościowe (dydaktyczne) i proroków. Mianem ksiąg mądrościowych albo dydaktycznych obejmujemy te pisma, które w kanonie Soboru Trydenckiego zostały umieszczone pośrodku między księgami historycznymi i prorockimi, a mianowicie: Hiob, Psalmy, Przysłowia, Kohelet (Eklezjastes), Pieśń nad pieśniami, Mądrość Salomona i Syrach (Eklezjastyk). Często też nazywa się te księgi poetyckimi z racji zewnętrznej formy, w jakiej zostały skomponowane. Trzeba jednak pamiętać, że tylko trzy księgi (Hiob, Psalmy, Przysłowia) otrzymały w opracowaniu masoreckim specjalny system akcentów poetyckich. Ponieważ Psalmy z racji swej teologicznej doniosłości i zwłaszcza bogatego użytku liturgicznego w Kościele wymagały obszerniejszego potraktowania, poświęcono im odrębny tom wprowadzenia do Starego Testamentu. Tam też omówiono cechy charakterystyczne poezji hebrajskiej i przy okazji „psalmów mądrościowych” poczyniono pewne uwagi o mądrości izraelskiej w ogóle. Dlatego trzeba będzie się do lektury tego tomu odwołać przy studiowaniu obecnych ksiąg „poetyckich”.
Przedmiotem niniejszego rozdziału są kwestie wprowadzające do lektury pism mądrościowych Starego Testamentu. Postaramy się zatem najpierw zdefiniować pojęcie mądrości izraelskiej, ono bowiem jest bardzo szerokie, ale zasadniczo ma sens praktyczny, moralny, związany z ludzkim postępowaniem. Taką mądrość człowiek, zwłaszcza młody, powinien usilnie zdobywać, słuchając ludzi starszych i mądrych, którzy przekazują doświadczenia własne i wielu dawniejszych pokoleń. Ostatecznie jednak ta mądrość jest darem samego Boga (§ 1). Ale mądrość izraelska oznacza również pewien nurt myślowy i teologiczny w religii Izraela, który zaczął się za Salomona, a trwał aż do czasów hellenistycznych, wzbogacając swoje metody i pole zainteresowań w zmieniających się okolicznościach kulturowych i religijnych (§ 2). Mędrcy wypracowali sobie właściwe formy przekazu treści mądrościowych, formy obliczone na łatwe zapamiętanie, ale też zmuszające do intelektualnego wysiłku dla zrozumienia i zgłębienia treści w nich zawartych, a są to głównie przysłowia, napomnienia, pouczenia, zagadki (§ 3). Mędrcy przyczynili się w rozwoju religii Izraela do sformułowania pewnych prawd teologicznych i do utrwalenia pewnych zasad moralnego działania (§ 4). Mędrcy, obserwując otaczający świat i panujący w nim porządek, chwalili mądrość Stworzyciela i Pana kosmosu jak też Pana i Sędziego ludzkich istnień i czynów. Nauczając o Mądrości jako osobie, będącej u Boga, na dworze niebieskim, mającej udział w stworzeniu świata i w kierowaniu światem oraz ludzkimi losami, przygotowali grunt dla nauki Nowego Testamentu o przedwiecznym Słowie (Logosie), które było u Boga i było Bogiem i przez które wszystko zostało stworzone (J 1). W żadnej części Starego Testamentu nie dostrzegamy tylu podobieństw między autorami natchnionymi a starożytnymi pismami pozabiblijnymi jak właśnie w księgach mądrościowych. Dlatego też dokonamy przeglądu myśli mądrościowej Egiptu, Mezopotamii i innych sąsiadów Izraela, by pokazać wspólne korzenie tej myśli oraz oryginalność autorów biblijnych (§ 5).
Jak czytać księgi mądrościowe Starego Testamentu? Od stworzenia tej literatury do naszych czasów upłynęły trzy lub dwa tysiąclecia (bo to piśmiennictwo powstawało w czasie całego tysiąclecia poprzedzającego chrześcijaństwo). W tym czasie zmieniła się mentalność ludzi, filozofia, sposób kształcenia, staliśmy się posiadaczami pełni Objawienia, jakie przyniósł Nowy Testament. Wszystko to sprawia, że wiele wskazań mędrców starożytnych będzie nam się wydawać przeciętnymi czy nawet zdezaktualizowanymi. Oczywiście nie są to pisma całkiem jednorodne i każde będzie wymagać trochę innego podejścia. Jedno jest pewne: nie ma sensu czytać ich „od deski do deski” za jednym podejściem. Raczej trzeba się ograniczyć do mniejszych porcji tekstu, do małych sekcji, do „jednostek literackich” (nagłówki w popularnych wydaniach Biblii mogą tu być cenną wskazówką). W Księdze Hioba będą to poszczególne mowy bohaterów, u Syracydesa czy w Księdze Mądrości Salomona jakieś obszerniejsze wywody tematyczne, w Pieśni nad pieśniami pojedyncze poematy, a w Księdze Przysłów trzeba się będzie zatrzymać nad każdym pojedynczym przysłowiem, sentencją, u Koheleta należy śledzić bieg jego myśli poprzez zaskakujące zestawienia, paradoksy i krytyki mądrości tradycyjnej.
Oczywiste jest, że trzeba czytać te utwory z sympatią dla ich starożytnych autorów, podejść do ich wypowiedzi z pewnym poczuciem humoru, a zawsze ze sporą dawką wyobraźni, by za tymi słownymi obrazkami zobaczyć bogactwo codziennego życia w jego najprzeróżniejszych przejawach. Na kartach tych pism przesuwają się najróżniejsi bohaterowie, jak wieśniacy i dworzanie, rzemieślnicy i kupcy, bogacze i biedacy, cudzołożne kobiety i mężowie w podróżach za interesami, królowie i żołnierze, bandy uliczników i prostytutki, uczniowie i nauczyciele, oszuści i złodzieje, królewscy posłańcy i zwykli plotkarze, zakochani oblubieńcy, drużbowie i druhny, płaczki żałobne i wiele innych, a ich zachowania, dążenia, wzloty i upadki barwnie pokazują możliwości i ograniczenia ludzkiej natury, zalety i wady jednostek i ludzkich społeczności. Innymi słowy pisma te muszą być czytane w życiowym kontekście, w którym zostały ułożone i przyjęte. Taka lektura pokaże nam z całą pewnością, że podobnie, jak cały Stary Testament, tak i księgi mądrościowe są bardzo ludzką literaturą, a przez to bliską ludziom wszystkich czasów.
Nie będziemy tu szukać wzniosłej teologii św. Pawła, ani nawet owej żarliwości etycznej, jaka cechuje proroków czy Mojżesza. Nie będziemy też tej literatury traktować jako kompletnego wykładu wiary czy jako podręcznika duchowości. Niemniej każdy może w tej literaturze znaleźć coś dla siebie. Mędrcy nie rozważają ani nie przywołują (z nielicznymi wyjątkami) historii Izraela, nie prowadzą nas do Świątyni, nie każą składać ofiar, nie mówią do narodu, do zgromadzenia liturgicznego. Ich Bóg jest Bogiem uniwersalnym, Stwórcą i Panem kosmosu, który wszystko pięknie urządził, a zarazem Panem ludzkich istnień, który pragnie im się udzielić, każdemu indywidualnie, przez swój dar mądrości. Jak w reszcie Starego Testamentu religia jest czymś społecznym, państwowym, jak liczne prawa i opisy rytuałów prawie nic nam nie mówią o religijności pojedynczych Izraelitów, tak mędrcy zwracają się do indywidualnej ludzkiej osoby, mężczyzny i kobiety, roztrząsają osobiste ludzkie problemy i każdego indywidualnie zapraszają do mądrego i uczciwego postępowania, do unikania głupoty i zła. Codzienne życie zwykłych ludzi składa się z małych i niepozornych rzeczy: czyny heroiczne i wielkie idee nie są ich udziałem. Mędrcy starają się oświetlić te małe rzeczy wszechobejmującą wolą najwyższego Pana. Dla tego Pana owe małe sprawy i czyny są znaczące i takimi powinny być dla zwykłych ludzi. Bo przez te małe i niepozorne rzeczy oni realizują swoje powołanie i swoje przeznaczenie. Mędrcy uczą, jak stąpać po tej ziemi, jak przechodzić przez najrozmaitsze sytuacje życiowe, jak rozgrywać życie, by było ono owocne, by przyniosło człowiekowi pokój, satysfakcję, sukces, by było pożyteczne dla społeczności. Mędrcy oświetlają to nasze codzienne życie bogactwem wielowiekowego doświadczenia innych ludzi, ale też przypominają nam, że Bóg stawia wobec nas pewne wymagania, każą nam też ufać, że wszechmocny i dobry Bóg nie tylko stworzył każdego z nas, ale że nas dyskretnie formuje przez swoją Mądrość i prowadzi do ostatecznego celu, jakim jest życie wieczne.